Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, dağıtım tablolarında her koruma elemanının hangi devreyi veya bölümü beslediğinin açıkça anlaşılmasını, iletkenlerin renkle ayırt edilmesini ve tablonun yetkisiz müdahaleye karşı korunmasını ister. Yönetmelik etiket boyutu veya malzemesi belirtmez; sahadaki karşılığı, her sigortanın yanında kalıcı bir devre etiketi ve kapakta güncel bir tablo şemasıdır.
Yönetmelik hangi tesislerde geçerlidir?
Yönetmelik, konut, işyeri ve kamu binalarındaki alçak gerilimli iç tesisatı kapsar. Ana dağıtım tablosundan daire, kat veya bölüm tablolarına, oradan priz ve aydınlatma linyelerine kadar uzanan zincirin tamamı bu çerçevede değerlendirilir. Yüksek gerilim tarafı ve trafo merkezleri ise ayrı mevzuata tabidir. Yönetmelik zaman içinde değişikliklere uğradığı için, proje ve kabul aşamasında Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metne bakılması gerekir.
Devre tanımlama hükmü sahada nasıl uygulanır?
Bir arıza anında tabloyu açan kişinin, hangi otomatik sigortanın mutfak prizini, hangisinin asansör makine dairesini beslediğini deneme yapmadan bulabilmesi gerekir. Bunu sağlamak için şu yöntemler birlikte kullanılır:
- Ray üstü devre etiketi: Her koruma elemanının hemen üstüne veya altına, beslediği yeri ve devre numarasını gösteren şerit etiket.
- Tablo şeması: Kapağın iç yüzünde, tek hat şemasının ya da devre listesinin laminasyonlu baskısı.
- Tablo kimliği: Kapağın dış yüzünde tablonun adı veya kodu (örneğin "KAT 3 - TALİ TABLO") ve beslendiği üst tablo.
- Klemens ve kablo işaretleme: Giriş-çıkış klemenslerinde devre numarasıyla aynı kod.
Etiket metninde "Priz 1", "Aydınlatma 2" gibi yalnız numaradan oluşan ifadeler bina kullanıma girdikten sonra anlamsızlaşır. "Z-04 Ofis priz hattı" gibi mahal adını içeren yazımlar, oda numaraları değişse bile şemayla eşleşmeyi korur.
İletken renkleri ve koruma iletkeni nasıl işaretlenir?
Yönetmelik ve ilgili TS HD 60364 serisi, koruma iletkeni için yeşil-sarı, nötr için açık mavi rengi ayırır; bu renkler başka amaçla kullanılamaz. Faz iletkenlerinde kahverengi, siyah ve gri sıralaması yaygındır. Eski binalarda farklı renk düzeniyle döşenmiş hatlar yenileme sırasında yeni tablolara bağlandığında, renk uyumsuzluğu tablo içinde bir uyarı etiketiyle belirtilmelidir. Topraklama barası ve eş potansiyel bara ise kendi sembolüyle ayrıca işaretlenir.
Birden fazla besleme kaynağı olan tablolar
Jeneratör, kesintisiz güç kaynağı veya çatı güneş sistemi bağlı binalarda, şebeke şalteri indirildiğinde tablonun tamamen enerjisiz kaldığı varsayımı yanlış olabilir. Bu tablolarda kapağa "Bu tablo birden fazla kaynaktan beslenmektedir" anlamında açık bir uyarı konmalı, iç tarafta ise her kaynağın ayırma elemanı adıyla işaretlenmelidir. Otomatik transfer şalteri bulunan tablolarda şebeke ve jeneratör girişleri farklı renk zeminli etiketlerle ayrılırsa, arıza anında yanlış girişe müdahale riski azalır. Kesintisiz güç kaynağı çıkışından beslenen priz devreleri de devre etiketinde ayrıca belirtilmelidir, çünkü bu hatlar şebeke kesildiğinde de enerjili kalır.
Kabul ve periyodik kontrolde hangi eksikler not edilir?
İşletmeye alma sırasında ve periyodik kontrollerde tablo işaretlemesine ilişkin en sık rastlanan eksikler aşağıdadır:
| Eksik | Olası sonucu | Düzeltme |
|---|---|---|
| Elle yazılmış, silinmiş devre adları | Yanlış devrenin kesilmesi | Baskılı, laminasyonlu şerit etiket |
| Şemadaki numara ile etiketin uyuşmaması | Arıza tespitinde gecikme | Şema ve etiketin birlikte revize edilmesi |
| Kapakta elektrik tehlikesi işareti olmaması | Yetkisiz kişinin kapağı açması | Kapak dışına uyarı etiketi |
| Yedek devrelerin boş bırakılması | Sonradan eklenen hattın kayıtsız kalması | "Yedek" etiketi ve şemada boş satır |
Etiketler ne kadar dayanıklı olmalı?
Tablo etiketleri bina ömrü boyunca okunabilir kalmalıdır. Kâğıt etiket ve tükenmez kalem, ilk yazın sıcağında kalkar ya da solar. Ray üstü etiketlerde polyester veya mat vinil, kapak şeması için ise laminasyonlu baskı ya da şeffaf cep içinde değiştirilebilir sayfa uygundur. Ankara'daki konut ve plaza projelerinde tablo sayısı yüzleri bulduğunda, etiketlerin elektrik projesindeki devre listesinden doğrudan üretilmesi yazım hatalarını ortadan kaldırır. Devre listenizi Excel veya proje çıktısı olarak Pano Etiket'e gönderebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yönetmelik etiket rengi veya yazı boyutu belirtiyor mu?
Hayır. Yönetmelik tanınabilirliği şart koşar; renk ve boyut seçimi okunabilirliğe göre tasarımcıya bırakılır.
Daire tablolarında da devre etiketi gerekir mi?
Evet. Konut tabloları küçük olsa da hangi sigortanın hangi bölümü beslediği belirtilmelidir.
Tablo şeması fotokopi olarak asılabilir mi?
Asılabilir, ancak nem ve tozdan bozulmaması için laminasyonlu veya cep içinde korunması gerekir.