Elektrik tehlikesi etiketi, gerilimli bir ekipmanın varlığını genel olarak bildiren sarı üçgenli uyarıdır ve çoğunlukla alçak gerilim panolarında kullanılır. Ölüm tehlikesi levhası ise temasın ya da yaklaşmanın doğrudan öldürücü olabileceği yerlerde, özellikle yüksek gerilimli tesislerde, kafatası ve şimşek sembolüyle daha sert bir mesaj verir. Seçimi gerilim seviyesi, ortam ve levhayı görecek kişi belirler.
Sembol ve ifade bakımından nasıl ayrışırlar?
Elektrik tehlikesi etiketi, İş Sağlığı ve Güvenliği İşaretleri Yönetmeliği'ndeki uyarı işareti düzenine uyar: sarı zemin, siyah kenarlı eşkenar üçgen ve ortasında kırık uçlu şimşek. Çoğu zaman yazısız kullanılır ya da altına kısa bir ek metin eklenir. Bu sembol uluslararası alanda da aynı anlamla tanınır.
Ölüm tehlikesi levhası genellikle dikdörtgen formdadır. Üzerinde kafatası, çapraz kemikler veya şimşek sembolü ile birlikte büyük puntolu bir ifade yer alır. Metin doğrudan sonucu söyler; amaç kişiyi bilgilendirmekten çok, kesin biçimde durdurmaktır. Bu levhalar, sembolü tanımayan ya da tesise yabancı kişilerin de anlayabileceği şekilde tasarlanır.
Hangi yerde hangisi kullanılır?
| Özellik | Elektrik tehlikesi etiketi | Ölüm tehlikesi levhası |
|---|---|---|
| Tipik gerilim | Alçak gerilim (1 kV ve altı) | Orta ve yüksek gerilim |
| Kullanım yeri | Dağıtım, tali ve kumanda panoları, priz grupları | Trafo merkezi kapısı, hücre bölmeleri, direkler, çitler |
| Form | Üçgen, yapışkanlı | Dikdörtgen, çoğunlukla vidalı veya perçinli |
| Malzeme | Vinil, polyester | Alüminyum, galvaniz sac, kompozit |
| Hedef kişi | Tesis çalışanı, bakım personeli | Tesise yabancı herkes |
Bir alçak gerilim panosuna ölüm tehlikesi levhası takmak yasak değildir, ancak her panoda en sert uyarıyı kullanmak, uyarıların zamanla ciddiye alınmamasına yol açabilir. Uyarının şiddeti gerçek riskle orantılı olduğunda çalışanlar farkı daha kolay okur. Aynı tesiste iki uyarının da tutarlı biçimde kullanılması, personelin levhayı gördüğünde riskin bir üst kademede olduğunu kendiliğinden anlamasını sağlar.
Gerilim seviyesi seçimi nasıl etkiler?
Alçak gerilimde tehlike, gerilimli parçaya doğrudan temasla ortaya çıkar; pano kapağındaki üçgen etiket bu riski anlatmaya yeterlidir. Orta ve yüksek gerilimde ise iletkene dokunmadan, yalnızca belirli bir mesafeye yaklaşmak bile atlama ve ark oluşmasına neden olabilir. Bu yüzden trafo binası kapısı, hücre arkası, enerji nakil hattı direği ve tesis çiti gibi noktalarda kişinin henüz tehlikeli bölgeye girmeden uyarılması gerekir. Ölüm tehlikesi levhası tam olarak bu sınır noktalarına konur.
İkisi birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Bir trafo merkezinde giriş kapısında ölüm tehlikesi levhası, içerideki alçak gerilim dağıtım panosunda ise elektrik tehlikesi etiketi bulunması olağan bir düzendir. Böylece dışarıdaki kişi tesise girmemesi gerektiğini, içerideki yetkili personel de hangi ekipmanın gerilimli olduğunu ayrı ayrı görür.
Hangi durumda hangisi seçilmeli?
Seçim yaparken aşağıdaki sorular pratik bir yol gösterir:
- Gerilim 1 kV'un üzerinde mi? Evetse sınır noktalarında ölüm tehlikesi levhası gerekir.
- Alana yetkisiz kişi ulaşabilir mi? Bina dışı, otopark, çatı veya ortak alan gibi yerlerde levha daha anlaşılırdır.
- Uyarı hangi mesafeden okunacak? Birkaç metreden fazlaysa küçük etiket yerine büyük levha kullanılır.
- Montaj yüzeyi nedir? Boyalı pano sacına etiket, beton duvar, tel çit veya direğe levha uygundur.
Alçak gerilimde bile, örneğin bina dışındaki sayaç ve dağıtım kutularında ya da halkın geçtiği alanlardaki aydınlatma panolarında, ölüm tehlikesi ifadesi taşıyan bir uyarı tercih edilebilir. Belirleyici olan, uyarıyı kimin göreceği ve o kişinin elektrik konusunda ne kadar bilgi sahibi olduğudur. Tesise yabancı bir kişi için sembolden çok açık yazılı ifade işe yarar.
Malzeme ve dayanım nasıl seçilir?
- İç mekân panoları: Laminasyonlu vinil veya polyester etiket; düz boyalı saca iyi tutunur.
- Dış ortam levhaları: 0,5-1 mm alüminyum veya galvaniz sac üzerine UV dayanımlı baskı ya da reflektif folyo.
- Direk ve çit uygulamaları: Kelepçe veya perçinle sabitlenen, köşeleri yuvarlatılmış levhalar.
- Kimyasal ortamlar: Yağa ve solvente dayanıklı polyester üst film.
Tesisinizdeki gerilim seviyesine ve montaj yüzeyine göre doğru uyarı türünü birlikte belirlemek için Pano Etiket iletişim sayfasından ölçü ve ortam bilgisini paylaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ölüm tehlikesi levhası üzerinde gerilim değeri yazmalı mı?
Zorunlu olmasa da tesisin işletme gerilimini yazmak, bakım ekibinin riskini doğru değerlendirmesine yardım eder ve yaygın bir uygulamadır.
Elektrik tehlikesi etiketi levha yerine kullanılabilir mi?
Orta veya yüksek gerilimli bir tesisin dış sınırında küçük bir yapışkanlı etiket yeterli görünürlük sağlamaz; bu noktalarda levha tercih edilmelidir.