Kilitleme-etiketleme (LOTO) uygulamasında etiket, enerji kesme noktasına takılan kilidin kime ait olduğunu, neden takıldığını ve ne zaman takıldığını gösterir. Kilit enerjinin geri verilmesini fiziksel olarak engeller; etiket ise bu engelin arkasındaki kişiyi ve işi görünür kılar. Etiketi yalnızca onu takan kişi söker.
Kilit ile etiket arasındaki görev farkı nedir?
Bakım öncesinde şalter, ayırıcı veya sigorta kapatıldıktan sonra kolu kapalı konumda tutmak için kilitleme aparatı ve asma kilit kullanılır. Bu, enerjinin yanlışlıkla verilmesine karşı fiziksel engeldir. Ancak bir kilit tek başına bilgi vermez; panoya gelen başka bir çalışan, kilidin neden orada olduğunu ve kiminle görüşmesi gerektiğini bilemez. Etiket bu boşluğu doldurur.
Kilitlenemeyen eski tip şalterlerde yalnızca etiketleme yapılması bazen kaçınılmaz olabilir. Bu durumda etiket tek koruma katmanı olduğundan, ek önlem olarak sigorta sökme veya iletkeni ayırma gibi yöntemlerle desteklenmelidir.
LOTO etiketinde hangi bilgiler yer almalı?
- Uyarı başlığı: "Tehlike - Çalıştırmayınız" veya "Çalışma var - Enerji vermeyiniz" gibi kısa ve kesin bir ifade.
- Kişinin adı ve soyadı: Kilidi takan, işi yapan kişi.
- Bölüm veya firma: Dış yükleniciler için şirket bilgisi.
- Tarih ve saat: Kilitlemenin başladığı an.
- Yapılan iş: Kısa açıklama, örneğin motor değişimi veya pano bakımı.
- İletişim: Dahili numara veya telsiz kanalı.
Etiketin arka yüzü çoğu zaman yazılabilir bırakılır; ön yüzde sabit uyarı ve sembol basılıdır. Kalıcı kalem ile yazılan bilgiler yağ ve neme karşı silinmemelidir. Bazı işletmeler etikete çalışanın fotoğrafını da ekler; bu, aynı isimde birden fazla kişinin bulunduğu büyük tesislerde karışıklığı önler. Dış yükleniciler için ayrı renkte etiket kullanmak, sahada kimin kadrolu, kimin taşeron olduğunu bir bakışta gösterir.
Etiketi kim takar, kim söker?
LOTO'nun temel kuralı kişiseldir: her çalışan kendi kilidini ve kendi etiketini takar, işini bitirdiğinde yalnızca kendisi söker. Birden fazla kişinin aynı ekipman üzerinde çalıştığı durumlarda çoklu kilitleme aparatı kullanılır; her çalışan buraya kendi kilidini ve etiketini ekler. Son kilit çıkmadan enerji verilemez.
Etiketi takan kişi ortada yokken etiketin kaldırılması gerekiyorsa, işletmenin yazılı prosedürü uygulanır: kişiye ulaşılmaya çalışılır, ekipmanın güvenli olduğu doğrulanır ve işlem yetkili bir amir tarafından kayıt altına alınarak yapılır.
Vardiya değişiminde etiket ne olur?
Uzun süren bakımlarda iş bir vardiyadan diğerine devredilebilir. Bu durumda kilitlemenin hiçbir an boşta kalmaması gerekir: yeni vardiyanın çalışanı kendi kilidini ve etiketini takar, ardından giden çalışan kendi kilidini söker. Böylece ekipman her zaman en az bir kişinin kilidi altında kalır. Grup kilitlemenin kullanıldığı büyük işlerde ise anahtarlar bir kilit kutusuna konur; her çalışan kutuya kendi kilidini ve etiketini ekler, sorumlu kişi de kutu üzerinde iş durumunu takip eder.
Enerji kesme noktaları nasıl tanımlanır?
Etiketin işe yaraması için doğru noktaya takılması gerekir. Bunun için her makine veya hat için enerji kesme noktaları önceden belirlenip kalıcı etiketlerle numaralandırılır. Bakım talimatında yazan ayırıcı numarası ile panodaki etiket birebir eşleştiğinde, çalışanın yanlış şaltere kilit takma ihtimali azalır. Elektriğin yanında basınçlı hava, hidrolik ve yerçekimiyle hareket eden parçalar gibi diğer enerji kaynakları da aynı listeye dahil edilmelidir.
Etiket hangi malzemeden yapılmalı?
| Özellik | Tercih |
|---|---|
| Gövde | PVC veya polyester kart, genellikle 0,3-0,5 mm |
| Bağlantı | Metal halkalı delik, tek kullanımlık kilitli kablo bağı |
| Yüzey | Kalemle yazılabilen mat kaplama |
| Renk | Kırmızı veya turuncu başlık, beyaz yazı alanı |
LOTO etiketi geçicidir ve pano üzerindeki kalıcı uyarı etiketleriyle karıştırılmamalıdır. Kalıcı etiketler ekipmanın kendisini tanımlar; LOTO etiketi ise o anda yapılan işi ve kişiyi tanımlar.
Elektrikte LOTO hangi adımların parçasıdır?
Elektrik bakımında yaygın olarak uygulanan beş güvenlik kuralı vardır: devreyi ayırmak, tekrar kapanmaya karşı emniyete almak, gerilim olmadığını ölçerek doğrulamak, topraklayıp kısa devre etmek ve komşu gerilimli bölümleri örtmek. Kilit ve etiket ikinci adımın somut karşılığıdır. İşletmenizin prosedürüne uygun kişisel LOTO etiketi seti hazırlamak için Pano Etiket ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
LOTO etiketi tekrar kullanılabilir mi?
Yazılabilir yüzeyli bazı modeller silinip tekrar kullanılabilir; ancak okunurluğu bozulmuş etiket hemen yenisiyle değiştirilmelidir.
Etiket kilit olmadan yeterli olur mu?
Etiket uyarır ama engellemez. Kilitlenebilir noktalarda kilit ve etiket birlikte kullanılmalıdır.