Pano içindeki her kontaktör, röle, sigorta ve sürücü, elektrik şemasında kullanılan tanım koduyla birebir aynı etiketi taşımalıdır. Kod IEC 81346 mantığıyla bir harf ve sıra numarasından oluşur (ör. -Q1, -K3, -F2); etiket cihazın ön yüzüne ve cihaz söküldüğünde yerinde kalacak şekilde montaj plakasına ya da kablo kanalına yapıştırılır.
Tanım kodu neden şemadan alınmalı?
Panoda arıza arayan teknisyen elinde şemayla çalışır. Şemada "-K4 bobini enerjilenmiyor" diye takip ettiği devrenin fiziksel karşılığını saniyeler içinde bulabilmesi, panodaki etiketin şemayla harfi harfine aynı olmasına bağlıdır. Şemada -K4 yazan rölenin panoda "R4" ya da "Röle 4" diye işaretlenmesi küçük bir fark gibi görünür, fakat kalabalık bir montaj plakasında yanlış cihaza müdahale riskini doğrudan artırır. Bu yüzden etiket listesi elle yazılmaz; çizim programından alınan cihaz listesi temel alınır.
Hangi cihaza hangi harf verilir?
IEC 81346-2, cihazı markasına veya görünüşüne göre değil, devredeki görevine göre sınıflandırır. Aşağıdaki tablo pano içinde en sık karşılaşılan harfleri özetler:
| Harf | Görev | Pano içindeki örnekler |
|---|---|---|
| Q | Güç akışını anahtarlama | Motor kontaktörü, yük ayırıcı, motor koruma şalteri |
| K | Sinyal işleme | Yardımcı röle, zaman rölesi, PLC |
| F | Koruma | Sigorta, otomatik sigorta, kaçak akım rölesi |
| T | Enerjiyi dönüştürme | Kumanda trafosu, frekans sürücüsü, güç kaynağı |
| X | Bağlantı | Klemens dizisi, soket |
Eski DIN 40719 alışkanlığıyla çizilmiş projelerde kontaktörlerin de -K, sürücülerin -U harfiyle gösterildiği sık görülür. Hangi sistem kullanılırsa kullanılsın kural aynıdır: panodaki etiket şemayı izler, şema etiketi değil. Aynı projede iki sistemi karıştırmak ise en çok kafa karıştıran durumdur.
Tam kod mu, kısa kod mu?
Büyük tesislerde kod, fonksiyon ve konum ön ekleriyle birlikte yazılabilir: "=A1+P2-K3" gibi. Burada "=" fonksiyonu, "+" konumu, "-" ürünü gösterir. Tek panolu makinelerde ise yalnız ürün kodu (-K3) yeterlidir; konum bilgisi zaten pano kimlik etiketinde yer alır.
Etiket cihazın neresine yapıştırılır?
İki noktalı işaretleme pratikte en sorunsuz yöntemdir:
- Cihazın ön yüzü: Kontaktör ve rölelerin çoğunda etiket yuvası ya da düz bir alan bulunur. Kapak açıldığında kod doğrudan okunur.
- Montaj plakası veya kablo kanalı: Cihazın hemen altına ya da üstüne yapıştırılan ikinci etiket, cihaz değiştirildiğinde yerin kimliğini korur. Yeni kontaktör takıldığında kodu nereden alacağı bellidir.
- Sürücüler: Frekans sürücüsünün tuş takımı ve havalandırma ızgaraları kapatılmamalıdır; etiket gövdenin üst kenarına veya yan yüzeye uygulanır.
Etiketin bağlantı vidalarının, test butonlarının ya da durum LED'lerinin üzerine taşmaması gerekir. Dar modüler cihazlarda (6-12 mm genişlik) yazı yan çevrilerek dikey basılabilir.
Malzeme ve yazı boyutu nasıl seçilir?
Pano içi ısınan bir ortamdır; sürücü ve kontaktör çevresinde sıcaklık kolayca 50-60 °C'ye çıkar. Kâğıt etiket bu koşulda kısa sürede kabarır ve solar. Yaygın tercihler şunlardır:
- Beyaz veya gümüş polyester üzerine termal transfer baskı, akrilik yapışkanlı
- Laminasyonlu dijital baskı etiket, yağ ve tozlu ortamlar için
- Lazerle kazınmış iki katlı plastik plaka, çok sık müdahale edilen panolarda
Yazı yüksekliği genellikle 3-5 mm arasında tutulur; kapak açıkken kol mesafesinden okunabilmesi yeterlidir. Kalın, düz bir yazı tipi (ör. sans serif) seçilmeli, "1" ile "I", "0" ile "O" karışmayacak şekilde dizgi yapılmalıdır.
Revizyonda etiketler nasıl güncel tutulur?
Panoya yeni bir röle eklendiğinde ona boşta kalan bir numara verilir; mevcut kodlar kaydırılmaz. -K5 ile -K6 arasına giren yeni röle "-K5A" değil, listedeki ilk boş numarayı (ör. -K12) alır ve şemaya da aynı kodla işlenir. Sökülen cihazın kodu tekrar kullanılmaz; arşivdeki eski şemalarla karışıklık doğmasını önler. Revizyon sonrası yalnız değişen etiketleri bastırmak mümkündür; elinizdeki cihaz listesini göndermeniz yeterlidir. Toplu etiket listesi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kontaktörün üzerinde marka etiketi varken ayrıca kod etiketi gerekir mi?
Evet. Üretici etiketi cihazın tipini anlatır, devredeki yerini anlatmaz. Aynı tipteki on kontaktörü birbirinden ayıran tek bilgi şemadaki tanım kodudur.
Etiketler elle yazılabilir mi?
Geçici işaretleme dışında önerilmez. Kalem yazısı ısı ve temizlik maddesiyle silinir, okunurluğu kişiye göre değişir.
Kablo uçları da aynı kodla mı işaretlenir?
Kablo uçlarında genellikle cihaz kodu ile klemens numarası birlikte kullanılır (ör. -K3:A1). Böylece kablonun hangi cihazın hangi ucuna bağlandığı tek bakışta anlaşılır.