Tek hat şeması, pano kapağının iç yüzüne kapak açıldığında göz hizasına gelecek şekilde yerleştirilir. Şema, en küçük yazısı çıplak gözle rahat okunacak ölçekte basılır ve ya şeffaf bir şema cebine konur ya da dayanıklı yapışkanlı bir etiket olarak doğrudan kapağa uygulanır. Hangi yöntemin seçileceği, şemanın ne sıklıkla değiştiğine bağlıdır.
Şema hangi ölçekte basılmalı?
Proje çizimi büyük kâğıt boyutunda hazırlanır, pano kapağı ise çoğu zaman bundan küçüktür. Şemayı olduğu gibi küçültmek, şalter değerlerinin ve kablo kesitlerinin okunamaz hale gelmesine yol açar. Bu yüzden baskıdan önce sadeleştirme yapılması gerekir.
- Kapak iç ölçüsü alınır ve menteşe, kilit, havalandırma menfezi gibi engeller düşülür.
- Şemadan kapak üzerinde gereksiz olan antet, çizim çerçevesi ve not blokları çıkarılır.
- Kesici değerleri, devre numaraları ve beslenen yer bilgileri korunur.
- Çizgi kalınlığı küçültmeden sonra da belirgin kalacak şekilde artırılır.
- Kapak dar ise şema iki parçaya bölünür; giriş ve çıkış bölümleri ayrı paneller halinde basılır.
Basit bir kontrol yöntemi, deneme baskısını kapağın açık konumunda bir kol boyu uzaklıktan okumaktır. Devre numaraları ve akım değerleri bu mesafeden seçilemiyorsa ölçek yetersizdir.
Şema cebi mi, yapışkanlı etiket mi?
İki yöntem de yaygın kullanılır ve her birinin farklı bir güçlü yanı vardır. Seçim yaparken şemanın ne sıklıkla değiştiği ve panonun bulunduğu ortam belirleyicidir.
| Özellik | Şema cebi | Yapışkanlı şema etiketi |
|---|---|---|
| Güncelleme | Kâğıt değiştirilerek kolayca yapılır | Yeni etiket basılıp eskisinin üzerine ya da yerine uygulanır |
| Dayanım | Kâğıt nem ve tozdan etkilenebilir | Laminasyonlu polyester nem ve kire karşı dirençlidir |
| Görünüm | Kâğıt zamanla kıvrılabilir | Düz ve kalıcı görünür |
| Uygun ortam | Sık revizyon gören, temiz iç mekânlar | Tozlu, nemli veya titreşimli üretim alanları |
| Ek belge | Bakım föyü gibi evrak da taşıyabilir | Yalnızca şemayı taşır |
Bazı tesislerde iki yöntem birlikte kullanılır: Temel şema kalıcı etiket olarak kapağa uygulanır, revizyon notları ve bakım kayıtları ise yanındaki cepte tutulur.
Revizyon olduğunda şema nasıl güncellenir?
Panoya yeni bir çıkış eklendiğinde ya da bir kesici değiştirildiğinde kapaktaki şema artık gerçeği yansıtmaz. Eski şema, hiç şema olmamasından daha yanıltıcı olabilir; teknisyen yanlış devreyi kapatabilir. Güncelleme için şu sıra işe yarar:
- Değişiklik önce proje dosyasına işlenir ve revizyon harfi ya da numarası artırılır.
- Şemanın köşesine revizyon numarası ve tarihi yazılır.
- Yeni şema basılır, eskisi panodan sökülür ve kayda alınır.
- Şalter altındaki devre etiketleri yeni şemayla karşılaştırılarak gerekirse değiştirilir.
Revizyon numarasının şema üzerinde görünür olması, sahadaki kişinin elindeki belgenin güncel olup olmadığını proje dosyasıyla hızla karşılaştırmasını sağlar.
Revizyon sırasında yapılan en yaygın hata, şemanın üzerine elle not düşüp bunu kalıcı çözüm saymaktır. Kalemle eklenen bir çıkış ilk aylarda işe yarar, ancak mürekkep solar, not başka bir elle değiştirilir ve şema bir süre sonra kimsenin güvenmediği bir belgeye dönüşür. Geçici notlar en fazla yeni baskı gelene kadar kullanılmalı ve tarihli olmalıdır.
Şemada hangi bilgiler mutlaka görünmeli?
- Pano kodu ve besleyen panonun çıkış numarası.
- Ana kesici ile çıkış kesicilerinin tipi ve akım değeri.
- Kaçak akım rölelerinin hangi devre grubunu koruduğu.
- Her çıkışın devre numarası ve beslediği yer.
- Revizyon numarası, tarih ve hazırlayan birim.
Yapışkanlı uygulamada nelere dikkat edilir?
Kapak iç yüzü genellikle elektrostatik toz boyalıdır ve fabrika çıkışında yağ kalıntısı taşıyabilir. Yüzey izopropil alkolle temizlenip kurutulduktan sonra etiket bir kenardan başlanarak hava kabarcığı bırakmadan yapıştırılır. Kabarcık kalırsa sıcak panolarda zamanla büyüyerek etiketi kaldırabilir.
Kapak iç yüzünde takviye profili ya da kablo geçişi varsa etiket bu çıkıntıların üzerine taşırılmamalıdır. Gerekirse şema, profillerin arasında kalan düz alanlara göre parçalara ayrılarak basılır.
Panonuzun kapak ölçüsünü ve şema dosyanızı iletişim üzerinden paylaşırsanız Pano Etiket uygun ölçeği ve yöntemi sizinle birlikte belirler.
Sık Sorulan Sorular
Tek hat şeması kapağın dışına konabilir mi?
Önerilmez. Dış yüzde güneş ve darbe şemayı yıpratır; ayrıca dış kapak uyarı ve ad etiketlerine ayrılmalıdır.
Şema renkli mi basılmalı?
Zorunlu değildir, ancak faz ve nötr hatlarını ayırmak için renk kullanmak okunurluğu artırır.
Kapakta yer yoksa ne yapılır?
Şema bölünerek basılabilir ya da pano yanındaki duvara aynı kodla eşleşen bir şema panosu konabilir.