Topraklama ve eşpotansiyel bara etiketleri gereklidir, çünkü bu bağlantılar normal çalışmada hiçbir işlev belirtisi göstermez; biri söküldüğünde tesis çalışmaya devam eder ve eksiklik ancak bir arıza anında ortaya çıkar. Etiket, iletkenin bir koruma bağlantısı olduğunu, nereye gittiğini ve izinsiz sökülmemesi gerektiğini bakım yapan kişiye açıkça bildirir.
Hangi noktalar topraklama etiketiyle işaretlenir?
Bir binada ya da sanayi tesisinde koruma iletkenleri birkaç kademede toplanır. Her kademenin kendi etiketine ihtiyacı vardır:
- Ana topraklama barası: Topraklama iletkeninin, ana koruma iletkenlerinin ve ana eşpotansiyel bağlantıların birleştiği bakır bara. Genellikle ana dağıtım panosunun yanında ya da içindedir.
- Pano içi PE barası: Her panoda koruma iletkenlerinin bağlandığı bara; nötr barasıyla karıştırılmaması için ayrı etiketlenir.
- Eşpotansiyel bağlantı noktaları: Su, doğalgaz ve ısıtma borularına, metal kanallara ve yapı çeliğine yapılan bağlantı kelepçeleri.
- Tamamlayıcı eşpotansiyel bağlantılar: Banyolar, makine gövdeleri ve metal platformlar gibi yerel bağlantılar.
- Ölçüm noktası: Topraklama direnci ölçümü için iletkenin ayrılabildiği ayırma klemensi.
Etiket üzerinde hangi sembol ve renk kullanılır?
Koruma iletkeni yeşil-sarı renk ile tanınır; etiketlerde de bu renk düzeni ya da beyaz zemin üzerinde topraklama sembolü kullanılır. Topraklama sembolü, dikey bir çizginin altında genişliği giderek azalan üç yatay çizgiden oluşur. Koruma topraklaması için bu sembolün bir daire içine alınmış hâli tercih edilir. Eşpotansiyel bağlantı için ise ayrı bir sembol bulunur; iki sembolün aynı etikette karışık kullanılması kafa karıştırır.
Ana topraklama barasında yalnızca baranın kendisini etiketlemek yetmez. Baraya bağlanan her iletkenin nereden geldiğini gösteren küçük kablo etiketleri, ileride yapılacak ölçüm ve arıza aramalarını kolaylaştırır. Örneğin “Su girişi”, “Doğalgaz girişi”, “Temel topraklaması” ya da “Asansör makine dairesi” gibi kısa ifadeler, kablo ucuna takılan makaron veya bağlamalı etiketle yazılabilir. Böylece bir iletken gevşediğinde ya da yeniden bağlanması gerektiğinde, hangi noktaya ait olduğu sökmeden ve kabloyu takip etmeden anlaşılır.
| Nokta | Önerilen etiket metni | Görünüm |
|---|---|---|
| Ana topraklama barası | ANA TOPRAKLAMA BARASI – SÖKMEYİNİZ | Yeşil-sarı kenarlı, sembollü |
| Pano PE barası | PE | Küçük, sembollü bara etiketi |
| Boru bağlantı kelepçesi | GÜVENLİK BAĞLANTISI – SÖKMEYİNİZ | Kelepçeye bağlanan askılı etiket |
| Ölçüm klemensi | TOPRAKLAMA ÖLÇÜM NOKTASI | Yazılabilir tarih alanlı |
“Sökmeyiniz” uyarısı neden boru bağlantılarında önemlidir?
Eşpotansiyel kelepçeler çoğu zaman elektrik ekibinin değil, tesisat ve mekanik ekiplerin çalıştığı alanlarda bulunur. Bir sayaç değişimi, boru tamiri ya da yalıtım yenilemesi sırasında kelepçe sökülür ve geri takılmaz. Elektrikle ilgisi olmadığını düşünen bir usta için bu ince yeşil-sarı kablo önemsiz görünebilir. Kelepçenin hemen üzerine asılan, açıkça “Güvenlik bağlantısı – sökmeyiniz” yazan bir etiket, bu bağlantının koruma görevini ilgili kişiye doğrudan anlatır.
Bu tür etiketler genellikle yapıştırmalı değil, kablo bağıyla asılan tiptedir. Boru yüzeyi yuvarlak, kirli ve çoğu zaman nemli olduğundan yapışkan uzun süre tutmaz. Paslanmaz çelik tel ya da UV dayanımlı kablo bağıyla asılan alüminyum veya kalın polyester etiket daha uzun ömürlüdür.
Ölçüm noktası etiketine ne yazılmalı?
Topraklama direnci ölçümü periyodik olarak tekrarlanır ve ölçüm ekibinin her seferinde aynı noktayı bulması gerekir. Ölçüm noktası etiketi şu alanları içerebilir:
- Noktanın adı veya numarası, örneğin “TÖ-2 Kuzey cephe”
- Bağlı olduğu topraklama sistemi: işletme, koruma ya da yıldırımdan korunma
- Son ölçüm tarihi için yazılabilir alan
- “Ölçüm sonrası klemensi kapatınız” hatırlatması
Ölçüm değeri etikete değil, ölçüm raporuna yazılmalıdır; etikette kalan eski bir değer, güncel durum sanılabilir.
Ölçüm klemensleri çoğu zaman bina dış cephesinde, zemine yakın küçük kutularda bulunur. Kutunun kapağına da noktanın numarasını gösteren bir etiket konursa, ölçüm ekibi cephe boyunca kutuları tek tek açmadan doğru noktaya ulaşır. Cephe boyası ya da mantolama sırasında üzeri kapatılan kutular da bu sayede kolayca yeniden bulunur.
Tesisinizdeki bara ve bağlantı noktalarının listesiyle bize ulaşırsanız Pano Etiket uygun ölçü ve asma yöntemiyle etiket setini hazırlayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Nötr barası da etiketlenmeli mi?
Evet; PE ve N baralarının yan yana durduğu panolarda iki baranın ayrı etiketlenmesi bağlantı hatalarını önler.
Toprak altındaki bağlantılar nasıl gösterilir?
Muayene çukuru kapağına ya da yakındaki duvara, altında topraklama bağlantısı bulunduğunu belirten kalıcı bir etiket konabilir.
Açık havada hangi malzeme uygundur?
Alüminyum ya da UV dayanımlı polyester etiket, paslanmaz bağlantı elemanıyla birlikte tercih edilir.