TS EN 60204-1, makinenin elektrik donanımında üç tür işaretleme ister: muhafazalarda elektrik çarpması ve sıcak yüzey uyarıları, panonun üzerinde besleme değerlerini gösteren bir bilgi plakası ve her bileşende teknik şemayla birebir aynı referans kodu. Standart ayrıca bu işaretlerin bulunduğu ortamın ısı, yağ ve temizlik koşullarına dayanacak kadar kalıcı olmasını şart koşar.
Standardın işaretleme bölümü hangi başlıkları kapsar?
Makinelerin elektrik donanımına ilişkin bu standartta işaretleme, uyarı işaretleri ve referans gösterimleri ayrı bir bölüm altında toplanır. Pratikte bir makine panosunun etiket listesi şu gruplardan oluşur:
- Uyarı işaretleri: İçinde çarpılma riski taşıyan donanım olduğu dışarıdan anlaşılmayan her muhafazaya, sarı üçgen içinde şimşek okundan oluşan elektrik tehlikesi sembolü konur. Fren direnci veya transformatör gibi ısınan parçaların bulunduğu kapaklara sıcak yüzey uyarısı eklenir.
- İşlevsel tanımlama: Kumanda elemanları, göstergeler ve seçici anahtarlar ne iş yaptıklarını belirten yazı veya sembolle işaretlenir.
- Bilgi plakası: Panonun ya da makinenin besleme verilerini taşıyan kalıcı plaka.
- Referans gösterimleri: Kontaktör, sigorta, klemens ve kablo uçlarında, devre şemasındaki kodun aynısı.
Bilgi plakasında hangi değerler bulunmalı?
Plaka, makineyi enerjilendirecek elektrikçinin dokümana bakmadan doğru beslemeyi seçebilmesi için vardır. Besleme girişine yakın, kapak açılmadan okunabilecek bir yere konur.
| Bilgi | Neden gerekli? |
|---|---|
| Üretici adı veya ticari işareti | Sorumluluğun ve yedek parça kaynağının tespiti |
| Tip/model ve seri numarası | Şema ve kılavuz eşleştirmesi |
| Anma gerilimi, faz sayısı, frekans | Yanlış şebekeye bağlanmanın önlenmesi |
| Her besleme için tam yük akımı | Kablo kesiti ve ön koruma seçimi |
| Kısa devre dayanım değeri (uygulanıyorsa) | Bağlanacağı noktadaki arıza akımıyla uyum |
| Ana doküman numarası | Doğru teknik dosyaya erişim |
Birden fazla besleme varsa, örneğin ayrı bir kumanda beslemesi kullanılıyorsa, her biri için değerler ayrı satırda verilir. Plakaya yalnızca yapışkanlı etiket yerine perçinli veya vidalı metal plaka tercih edilmesi, kapak değişse bile bilginin kaybolmamasını sağlar.
Referans kodlarında en sık yapılan hata nedir?
En sık hata, sahada yapılan bir revizyonun şemaya işlenmemesi ya da etiketin şemadan farklı bir sistemle yazılmasıdır. Standart, muhafazaların, montaj gruplarının, kumanda cihazlarının ve bileşenlerin dokümandaki referans koduyla açıkça tanımlanmasını ister. Kodlama genellikle IEC 81346 mantığında yapılır: -Q1 ana şalter, -K3 kontaktör, -F5 koruma elemanı, -X1 klemens bloğu gibi. Etiket, bileşenin hemen yanına, söküldüğünde başka bir parçayla karışmayacak biçimde, mümkünse kanal kapağına değil montaj plakasına konur. Kablo uçlarında ise kaynak ve hedef bilgisini taşıyan halka veya makaron tipi işaretleyiciler kullanılır.
Buton ve gösterge renkleri etiketlemeyi nasıl etkiler?
Standart, renkleri işlevle ilişkilendirir ve buton etiketleri bu renk düzenine uyumlu hazırlanmalıdır:
- Acil durdurma: sarı zemin üzerinde kırmızı mantar buton; zemin genellikle "ACİL STOP" yazılı sarı daire etiketle sağlanır.
- Durdurma/kapatma: siyah, gri veya beyaz, tercih siyahtır; kırmızıya izin verilir ama acil durdurma butonunun yakınında önerilmez, yeşil kullanılmaz.
- Başlatma/açma: beyaz tercih edilir; gri, siyah ve yeşil de kabul görür, kırmızı kullanılmaz.
- Göstergelerde kırmızı acil durum, sarı anormal durum, yeşil normal durum anlamı taşır.
Butonun yanındaki etiket, renk tek başına anlam taşımasın diye yazı veya IEC 60417 sembolü ile desteklenir. Aynı makinede bir butonun işlevi programla değişiyorsa bu durum etikette belirtilmelidir.
Etiket malzemesi standarda göre nasıl seçilir?
Standart malzeme adı vermez, ama işaretlerin kullanıldığı fiziksel ortama dayanacak kadar kalıcı olmasını ister. Talaşlı imalat makinelerinde soğutma sıvısı ve yağ, gıda makinelerinde yıkama kimyasalları, presler ve kaynak hücrelerinde ısı ve titreşim belirleyicidir. Bu nedenle laminasyonlu polyester etiketler, gravürlü plakalar ve eloksallı alüminyum plakalar yaygın olarak tercih edilir. Ankara'daki Ostim ve İvedik bölgesinde üretilen özel makinelerin CE dosyası hazırlanırken etiket listesinin şema revizyonuyla birlikte güncellenmesi, denetimde en çok sorun çıkan noktayı baştan çözer. Şema veya etiket listenizi göndererek Pano Etiket ile iletişime geçebilir, makinenize uygun malzeme önerisi alabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
TS EN 60204-1 her makine için zorunlu mu?
Makine Emniyeti Yönetmeliği kapsamındaki makinelerde elektrik donanımı için uyumlaştırılmış standart olarak kullanılır; uygunluk göstermenin en yaygın yoludur.
Referans kodu etiketi kanal kapağına yapıştırılabilir mi?
Önerilmez. Kapak çıkarıldığında veya değiştirildiğinde etiket bileşenden ayrılır ve yanlış eşleşmeye yol açar.
Bilgi plakası Türkçe mi olmalı?
Plakadaki değerler sembol ve birimlerle verilir; açıklayıcı metinler makinenin kullanılacağı ülkenin diliyle yazılmalıdır.