Yüksek gerilim etiketi, işletme gerilimi 1 kV'un üzerinde olan tesislerde kullanılır: trafo merkezleri, orta gerilim hücreleri, enerji nakil hattı direkleri, güneş ve rüzgâr santrallerinin OG köşkleri ile yer altı kablo güzergâhları bunların başında gelir. Etiket, gerilimin türünü ve mümkünse değerini belirterek kişinin yaklaşmadan önce durmasını sağlar.
AG, OG ve YG ayrımı neye göre yapılır?
Türkiye'deki elektrik mevzuatında temel ayrım 1 kV sınırıdır: 1000 V ve altı alçak gerilim, üzeri yüksek gerilim kabul edilir. Dağıtım uygulamasında ise yüksek gerilimin alt kademesi ayrıca orta gerilim olarak anılır. Etiket seçiminde bu kademeleri bilmek, hangi noktaya hangi ifadenin yazılacağını belirler.
| Kademe | Yaygın değerler | Tipik tesis |
|---|---|---|
| Alçak gerilim (AG) | 230 V, 400 V | Bina ve fabrika dağıtım panoları |
| Orta gerilim (OG) | 10,5 kV, 15,8 kV, 34,5 kV | Dağıtım şebekesi, müşteri trafo merkezleri |
| Yüksek gerilim (YG) | 154 kV, 380 kV | İletim hatları ve indirici merkezler |
Bir sanayi tesisinde trafonun primer tarafı OG, sekonder tarafı AG'dir. Aynı binada iki farklı uyarı düzeni gerekir: OG bölümünde yüksek gerilim etiketi ve ölüm tehlikesi levhası, AG panolarında ise elektrik tehlikesi etiketi.
Trafo merkezinde etiketler nereye konur?
Bina tipi, kiosk tipi ve direk tipi trafo merkezlerinde etiketleme dışarıdan içeriye doğru katmanlı yapılır. Her katman, kişinin bir sonraki tehlikeli alana adım atmadan önce uyarıyı görmesini hedefler.
- Dış kapı ve çit: Tesise yabancı kişiler için ölüm tehlikesi levhası ve gerilim değeri.
- Trafo bölmesi kapısı: Yüksek gerilim etiketi ile birlikte trafo gücü ve gerilim oranı bilgisi.
- OG hücre ön kapakları: Her hücreye ayrı etiket; giriş, ölçü, koruma ve trafo çıkış hücrelerinin adları.
- Hücre arka ve kablo bölmeleri: Kapak açıldığında karşılaşılan gerilimli kablo başlıkları için ayrı uyarı.
- AG dağıtım panosu: Sekonder tarafta elektrik tehlikesi etiketi.
Kablo güzergâhlarında uyarı nasıl yapılır?
Yer altından geçen OG kabloları görünmediği için en büyük risk kazı sırasında ortaya çıkar. Bu nedenle kablo üzerine, toprak içinde belirli bir yüksekliğe ikaz bandı serilir; yüzeyde ise güzergâh boyunca işaret kazıkları veya plakalar kullanılır. Kablo kanalı kapakları, menhol kapakları ve bina içindeki kablo tavaları da yüksek gerilim etiketiyle işaretlenir.
Bina içinde OG kablosunun geçtiği şaftlarda etiketin her kat girişinde tekrarlanması, bakım için şaftı açan kişinin kablonun gerilim seviyesini hemen anlamasını sağlar.
Yenilenebilir enerji tesislerinde durum nedir?
Güneş enerjisi santrallerinde panellerden gelen doğru akım tarafı, eviriciler ve evirici çıkışındaki AG panoları alçak gerilim sınırında kalabilir; ancak üretilen enerji şebekeye verilmeden önce bir trafo ile orta gerilime yükseltilir. Bu nedenle santral sahasındaki OG köşkü, trafo bölmesi ve köşkten çıkan şebeke kablosu yüksek gerilim etiketiyle işaretlenir. Rüzgâr türbinlerinde de kule tabanındaki trafo ve OG şalt bölmesi aynı mantıkla etiketlenir. Çatı tipi uygulamalarda ise doğru akım hattının gün boyunca gerilimli kaldığını hatırlatan ayrı uyarılar önem taşır, çünkü bu hat ana şalter kapatılsa bile panel tarafında enerjili kalmaya devam eder.
Organize sanayi bölgelerindeki tesislerde de benzer bir tablo görülür: fabrika parselinin girişindeki müşteri trafo merkezi OG ile beslenir, fabrikanın kendi dağıtımı ise AG'dir. İki tarafın etiketlerini birbirinden net biçimde ayırmak, bakım ekibinin hangi bölgede kimin yetkisiyle çalışacağını da netleştirir.
Etikette mesafe bilgisi neden önemlidir?
Gerilim yükseldikçe, iletkene dokunmadan atlama oluşabilecek mesafe de büyür. Bu yüzden OG ve YG tesislerinde etikete yalnızca "yüksek gerilim" yazmak yerine işletme gerilimini belirtmek önerilir. Bakım planlayan kişi, gerilim değerinden yola çıkarak işletmenin güvenlik talimatındaki yaklaşma mesafesini belirler. Bazı tesislerde zemine çizilen sınır şeritleri ve "yetkisiz girmeyiniz" ifadesi bu bilgiyi tamamlar.
Hangi malzeme dayanıklıdır?
Trafo bölmeleri sıcak ve tozlu, dış köşkler ise güneş ve yağışa açıktır. İç mekânda laminasyonlu polyester, dış yüzeylerde alüminyum levha üzerine UV dayanımlı baskı uzun süre okunur kalır. Tesisinizin hücre sayısına ve gerilim kademelerine göre etiket listesi hazırlamak için Pano Etiket ile görüşebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kompanzasyon panosuna yüksek gerilim etiketi gerekir mi?
AG tarafındaki kompanzasyon panosu alçak gerilimlidir; elektrik tehlikesi etiketi ve kondansatör deşarj uyarısı yeterlidir.
Etikette gerilim değeri değişirse ne yapılır?
Şebeke gerilimi değiştiğinde eski etiketler sökülür ve yeni değerle basılmış etiketler aynı noktalara uygulanır.